چه موقع بگوییم و چه موقع ساکت باشیم؟

امام علی علیه السلام می فرماید:

خاموش ماندن از سخن حکیمانه خیرى ندارد، چنانکه در گفتار جاهلانه نیز خیرى نیست.

لَا خَیْرَ فِی الصَّمْتِ عَنِ الْحُکْمِ کَمَا أَنَّهُ لَا خَیْرَ فِی الْقَوْلِ بِالْجَهْل (نهج البلاغه، کلمه قصار 471)

آن جا که گفتار حکیمانه مفید و سودمند، راهنما و هدایت کننده است باید سخن گفت و آن جا که گفتار از سر جهل است، غیبت است، تهمت، افترا، دروغ، سخن چینى، مطالب بیهوده و لغو است سکوت ترجیح دارد و البته گاه پیدا کردن مصادیق این دو کمى مشکل است، هواى نفس مى گوید: این گفتار حکیمانه است، بگو؛ ولیکن شرع و عقل مى گویند: سخنى است بیهوده یا فسادانگیز، مگو؛ و در این گونه موارد اگر انسان بر هواى نفس چیره نشود چه بسا سخنان ناپسند را خوب و پسندیده پندارد و به سراغ آن برود و این همان چیزى است که به عنوان تسویلات نفس و تزئینات شیطان معروف است. به همین دلیل هنگامى که از امام سجاد علیه السلام سؤال کردند که سکوت بهتر است یا کلام؟ فرمود: «هرکدام آفتى دارد. اگر کلام، خالى از آفت باشد از سکوت بهتر است». (پیام امام امیر المومنین علیه السلام ؛ ج 15 ؛ ص683).